Self-Assessment Model Paper – 1 (2025-26)
Biological Science – Class : X Marks ; 35
SECTION – 1 (5 × 1 = 5 Marks)
1. అన్నవాహిక యొక్క ఏ భాగాలలో ప్రోటీన్లు జీర్ణమవుతాయి?
జీర్ణాశయం (Stomach) మరియు చిన్న పేగు (Small Intestine)
2. ATPని విస్తరించండి.
అడెనోసిన్ ట్రైఫాస్ఫేట్ (Adenosine Triphosphate)
3. పటంలో చూపించబడ్డ పరికరం యొక్క ఉపయోగం ఏమిటి?
ఇది రక్తపోటు (Blood Pressure) కొలిచేందుకు ఉపయోగించే పరికరం – స్ఫిగ్మోమానోమీటర్
4.
మన
శ్వాసనాళం తేమగా లేకపోతే ఏమి జరుగుతుంది?
ధూళి,
హానికర రేణువులు నేరుగా ఊపిరితిత్తులలోనికి వెళ్తాయి . తేమ లేని గాలి ఊపిరితిత్తులకు చేరినప్పుడు,
అది శ్వాసకోశ మార్గాన్ని చికాకు పెడుతుంది మరియు శ్వాస తీసుకోవడం కష్టతరం చేస్తుంది. ఫలితంగా శ్వాసకోశ వ్యాధులు (Respiratory Infections), చికాకు (Irritation) కలుగుతాయి.
5.
ఇవ్వబడ్డ సమీకరణాన్ని పరిశీలించి ప్రశ్నకు సమాధానం ఇవ్వండి.
కిరణజన్య సంయోగక్రియకు అవసరమైన కారకాలు ఏమిటి?
కార్బన్ డై ఆక్సైడ్ (Carbon dioxide), నీరు (Water), సూర్యకాంతి
(Sunlight), క్లోరోఫిల్
(Chlorophyll).
SECTION
– 2 (3 × 2 = 6 Marks)
6.
జీర్ణాశయంలో ఆమ్లం పాత్ర ఏమిటి?
I. ఆమ్లం,
పెప్సినోజెన్ (Pepsinogen) ను పెప్సిన్ (Pepsin) గా
మారుస్తుంది,
దీని వలన ప్రోటీన్ జీర్ణం జరుగుతుంది.
II. ఆహారంలో ఉండే బాక్టీరియాలను చంపుతుంది.
7.
పొగాకు వినియోగం వల్ల కలిగే దుష్ప్రభావాల గురించి మీరు మీ ఉపాధ్యాయులను ఏ ప్రశ్నలు అడుగుతారు?
I. పొగాకు మన శ్వాసకోశం (Respiratory system), రక్త ప్రసరణ వ్యవస్థ (Cardiovascular system) పై ఎలా ప్రభావం చూపుతుంది?
II. పాసివ్ స్మోకింగ్ (Passive smoking) వల్ల ఏ రకాల ప్రమాదాలు కలుగుతాయి?
III. పొగాకు అలవాటు నుండి సమర్థవంతంగా ఎలా బయటపడవచ్చు?
8.
మన శరీరంలో హెమోగ్లోబిన్ లోపం వల్ల కలిగే పర్యవసానాలు ఏమిటి?
శరీరంలో హిమోగ్లోబిన్ లోపం ఉంటే,
అది రక్తహీనతకు దారితీస్తుంది. దీనివల్ల
అలసట,
శ్వాస తీసుకోవడంలో ఇబ్బంది,
తల తిరగడం,
గుండె దడ,
చర్మం పాలిపోవడం వంటి లక్షణాలు కనిపిస్తాయి. ఇంకా, తీవ్రమైన సందర్భాల్లో,
గుండె జబ్బులు లేదా ఇతర ఆరోగ్య సమస్యలు వచ్చే అవకాశం ఉంది.
SECTION
– 3 (4 × 4 = 16 Marks)
9.
రక్తం మరియు శోషరసాల మధ్య భేదాలను రాయండి.
|
రక్తం (Blood) |
లింఫ్ (Lymph) |
|
హీమోగ్లోబిన్ (Hemoglobin) కారణంగా ఎరుపు రంగులో ఉంటుంది. |
హీమోగ్లోబిన్ ఉండదు. రంగులేనిది లేదా లేత పసుపు రంగులో ఉంటుంది. |
|
రక్తనాళాల్లో ప్రవహిస్తుంది. |
లింఫ్ నాళాల్లో ప్రవహిస్తుంది. |
|
ఆక్సిజన్, పోషక పదార్థాలను రవాణా చేస్తుంది. |
లింఫోసైట్లు (Lymphocytes), వ్యర్థ పదార్థాలను రవాణా చేస్తుంది. |
|
ఎర్ర రక్తకణాలు (RBCs) ఉంటాయి. |
ఎర్ర రక్తకణాలు (RBCs) ఉండవు. |
10.
ప్లాచార్టును పరిశీలించి దిగువ ప్రశ్నలకు సమాధానం ఇవ్వండి.
i)
ఏ కణాంగంలో పైరువేట్ కార్బన్ డయాక్సైడ్ మరియు నీరుగా విచ్ఛిన్నమవుతుంది?
మైటోకాండ్రియా
(Mitochondria)
ii) గ్లూకోజ్ పైరువేట్ గా ఎక్కడ విచ్ఛిన్నమవుతుంది?
➝ కణద్రవ్యం (Cytoplasm)
iii)
వాయుసహిత శ్వాసక్రియ యొక్క తుది ఉత్పత్తులు ఏమిటి?
కార్బన్ డై ఆక్సైడ్ (CO₂), నీరు
(H₂O), శక్తి (ATP
– Energy)
iv) అవాయు శ్వాసక్రియ ద్వారా లాక్టిక్ ఆమ్లం ఏ కణాలలో ఏర్పడుతుంది?
కండర కణాలు (Muscle cells)
11.
మీ జీర్ణవ్యవస్థను
ఆరోగ్యంగా ఉంచుకోవడానికి
మీరు ఏ ఆహార అలవాట్లను అనుసరిస్తారు?
- తాజా, పీచు (Fiber) అధికంగా ఉండే పండ్లు, కూరగాయలు, పిండి పదార్థాలు తినాలి.
- ప్రతిరోజూ ఎక్కువగా శుభ్రమైన నీరు (Clean water) తాగాలి.
- అతిగా తినడం (Overeating), జంక్ ఫుడ్ (Junk food), ఎక్కువ నూనె లేదా మసాలా పదార్థాలు (Oily / Spicy foods) తినకూడదు.
- నిర్ణీత సమయాలలో ఆహారం (Eat at regular times) తీసుకోవాలి, బాగా నమలాలి (Chew properly).
- చక్కెర అధికంగా ఉండే పానీయాలు (Sugary drinks), ప్రాసెస్ చేసిన ఆహారం (Processed foods) తగ్గించాలి.
- ప్రోబయోటిక్ (Probiotic) పదార్థాలు ఉన్న పెరుగు లేదా యోగర్ట్ (Curd / Yogurt) తీసుకోవాలి.
12.
మానవ విసర్జన వ్యవస్థ యొక్క చక్కని పటాన్ని గీసి,
భాగాలు గుర్తించండి.
SECTION
– 1 (1 × 8 = 8 Marks)
13.
కిరణజన్య సంయోగక్రియకు కార్బన్ డయాక్సైడ్ అవసరమని ఎలా నిరూపిస్తావు?
Aim
(ప్రయోజనం):
కిరణజన్య సంయోగక్రియ (Photosynthesis) కి కార్బన్ డై ఆక్సైడ్ అవసరమని నిరూపించడం.
Apparatus
(పరికరాలు):
రెండు
కుండీలలో పెంచిన మొక్కలు, పొటాషియం హైడ్రాక్సైడ్ ద్రావణం, గంట జార్లు, వాసలిన్, మెథిలేటెడ్
స్పిరిట్ / ఆల్కహాల్, వాటర్ బాత్, అయోడిన్
ద్రావణం, గాజు పలకలు
Procedure
(క్రమపద్ధతి):
- రెండు మొక్కలను 3 రోజులు చీకటిలో ఉంచాలి.
- వాటిని గాజు పలకలపై ఉంచాలి.ఒక మొక్క పక్కన పొటాషియం హైడ్రాక్సైడ్ ద్రావణం పెట్టాలి.
- రెండు మొక్కలను వేర్వేరు గంట జార్లతో కప్పి, వాసలిన్ తో సీల్ చేయాలి.
- 3 గంటలపాటు సూర్యకాంతిలో ఉంచాలి.
- రెండు మొక్కల
నుండి ఒక్కో ఆకు ను తీసుకోవాలి.
- ఆ ఆకులను వేరువేరుగా
మొదట నీటిలో, తరువాత ఆల్కహాల్ లో మరిగించాలి.
- ఆకులను అయోడిన్ ద్రావణంలో ముంచి పరిశీలించాలి.
Observations
(పరిశీలనలు):
- పొటాషియం హైడ్రాక్సైడ్ ఉన్న మొక్క: ఆకు రంగు లేత
పసుపుగా ఉంటుంది (స్టార్చ్ లేదు).
- పొటాషియం హైడ్రాక్సైడ్ లేని మొక్క: ఆకు నీలం-నలుపు (Blue-black) రంగులోకి మారుతుంది (స్టార్చ్ ఉంది).
Inference
(తీర్మానం):
పొటాషియం హైడ్రాక్సైడ్ ఉంచిన మొక్కలో కార్బన్ డై ఆక్సైడ్ లేకపోవడం వలన స్టార్చ్ ఏర్పడలేదు.
Conclusion
(నిర్ణయం):
కిరణజన్య సంయోగక్రియ (Photosynthesis) జరగడానికి కార్బన్ డై ఆక్సైడ్ అవసరం.
13B.
పిండి పదార్థంపై లాలాజలం యొక్క ప్రభావాన్ని చూపించడానికి మీ ప్రయోగశాలలో మీరు చేసిన కృత్యాన్ని రాయండి.
Aim
(ప్రయోజనం):
లాలాజలం పిండి పదార్థంపై చేసే ప్రభావాన్ని గమనించడం.
Apparatus
(పరికరాలు): రెండు పరీక్షనాళికలు, పిండి
ద్రావణం, లాలాజలం, అయోడిన్ ద్రావణం
Procedure
(క్రమపద్ధతి):
- రెండు పరీక్షనాళికల్లో (A మరియు B) 1 ml పిండి ద్రావణం పోయాలి.
- A నాళికలో 1 ml లాలాజలం కలపాలి.
- 30 నిమిషాల తరువాత రెండు నాళికల్లో అయోడిన్ ద్రావణం వేసి గమనించాలి.
Observations
(పరిశీలనలు):
- నాళిక B: నీలం-నలుపు రంగులోకి మారుతుంది (స్టార్చ్ ఉన్నది).
- నాళిక A: రంగు మారదు (స్టార్చ్ లేదు).
Inference
(తీర్మానం):
- నాళిక A లో లాలాజలం పిండి పదార్థాన్ని చక్కెరలుగా (Sugars) మార్చింది.
Conclusion
(నిర్ణయం):అందువల్ల అయోడిన్ తో రంగు మారలేదు. కావున పిండి పదార్ధం పై లాలాజలం చర్య
జరిపినది.